“KAMUSAL TALAN”la Nasıl Mücadele Edilir?

Maden Yasası ile gündeme gelen “KAMUSAL TALAN” teriminden daha önce Evrim RIZVANOĞLU, TBMM’de Kandıralılara Çöp tesisi için yaptığı Basın Açıklamasında söz etmişti.

“Bugün buraya bir adaletsizliği durdurmak için geldik. Bir felaketi önlemek, bir hak mücadelesine ses olmak için geldik. Bugün buraya bir çevre sürgününü, bir doğa talanını, bir kamusal gaspı hep birlikte ifşa etmeye geldik” demişti.

Öyleyse nedir KAMUSAL TALAN?

"Kamusal talan" terimi, genellikle kamuya ait varlıkların veya kamusal kaynakların, çeşitli yollarla kişisel veya belirli zümrelerin çıkarına uygun şekilde, yasa dışı veya etik dışı yollarla ele geçirilmesi, sömürülmesi veya yok edilmesi durumunu ifade eder. Bu durum, çoğu zaman yasalara uydurulmuş gibi görünen ancak özünde kamu yararına aykırı olan süreçlerle gerçekleşir.

Kandıra’da ne yapılmıştı? Orman ve mera arazilerinin çöp tesisi için Kocaeli  Büyükşehir Belediyesi”ne  tahsisi söz konusu olmuştu. Bu tahsisin kanunları hiçe sayarak nasıl yapıldığı ayrı bir yazı konusudur. Biz burada bu “tahsis”le nasıl mücadele edilebileceği üzerinde kısa bir çalışma yaptık.

Bu çalışma bütünü ele alındığında Kamusal talanla mücadelenin ancak halkın merkezde olduğu bir anlayışla mümkün olabileceğini gördük.

Kamusal talanla mücadele etmek ve bu tür eylemleri engellemek, çok boyutlu ve kapsamlı bir yaklaşım gerektirir. Sadece yasal düzenlemelerle değil, toplumsal bilinç, şeffaflık ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesiyle de mümkün olabilir.

1.Şeffaflık veHesap Verebilirliğin Artırılması

-Bilgiye Erişim Hakkının Genişletilmesi: Kamu kurumlarının, faaliyetleri, bütçe harcamaları, ihale süreçleri ve projeleri hakkındaki tüm bilgileri kolayca erişilebilir kılmaları gerekir. Bilgi Edinme Hakkı Kanunu'nun etkin bir şekilde uygulanması ve kamu verilerinin açık veri formatında yayımlanması büyük önem taşır.

-Açık İhale Süreçleri: Kamu ihaleleri, tamamen şeffaf ve denetlenebilir olmalıdır. İhale şartnameleri, teklifler, değerlendirme süreçleri ve sonuçları kamuoyu ile paylaşılmalı, itiraz ve şikayet mekanizmaları etkin işletilmelidir.

-Bütçe Şeffaflığı: Kamu bütçesinin gelir ve giderleri, harcamaların kalem bazında detayları, kamuoyu tarafından anlaşılır ve takip edilebilir olmalıdır. Faaliyet raporları düzenli olarak yayımlanmalı ve denetlenebilir olmalıdır.

-Siyasi Partilerin Finansmanında Şeffaflık: Siyasi partilerin gelir ve giderlerinin, bağışların ve harcamaların şeffaf bir şekilde denetlenmesi ve kamuoyuyla paylaşılması, siyasi yolsuzlukların önüne geçilmesi için kritiktir.

2. Yasal ve Kurumsal Düzenlemeler

-Güçlü ve Bağımsız Denetim Kurumları: Sayıştay, Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık), etik kurullar ve bağımsız denetim mekanizmaları gibi kurumların siyasi etkiden uzak, mali ve idari açıdan bağımsız bir şekilde çalışması sağlanmalıdır. Denetim raporları kamuoyuyla paylaşılmalıdır.

-Etkin Yolsuzlukla Mücadele Yasaları: Yolsuzluk suçlarına karşı caydırıcı cezalar içeren ve uluslararası standartlara uygun yasalar çıkarılmalı ve uygulanmalıdır. Yolsuzlukla mücadele eden savcı ve hakimlerin bağımsızlığı güvence altına alınmalıdır.

-İhbarcı Koruması: Kamusal talanı ortaya çıkaran "ihbarcıların" (whistleblowers) kimlikleri ve güvenlikleri yasal olarak korunmalı, mağduriyet yaşamamaları için gerekli önlemler alınmalıdır. Bu, bilgi akışını teşvik eder.

-Çıkar Çatışması Düzenlemeleri: Kamu görevlilerinin ve siyasilerin görevdeyken veya görevden ayrıldıktan sonra çıkar çatışması yaratabilecek durumları düzenleyen, etik kuralları belirleyen ve yaptırımlar içeren net yasalar olmalıdır. "Döner kapı" etkisi denilen, kamu görevlilerinin ayrıldıktan hemen sonra denetledikleri şirketlerde üst düzey görev alması gibi durumlar engellenmelidir.

-Mevzuatın Sadeleştirilmesi ve Kapsamının Belirlenmesi: Aşırı karmaşık ve muğlak yasal düzenlemeler, yolsuzluğa ve talana zemin hazırlayabilir. Mevzuatın sade ve anlaşılır olması, boşlukların kapatılması önemlidir.

3. Sivil Toplum ve Medyanın Rolü

-Sivil Toplum Kuruluşlarının Güçlendirilmesi: Çevre dernekleri, insan hakları örgütleri, yolsuzlukla mücadele platformları gibi sivil toplum kuruluşlarının (STK) kamusal talanı izleme, raporlama ve kamuoyu oluşturma faaliyetleri desteklenmelidir. STK'ların bilgiye erişimi kolaylaştırılmalıdır.

-Bağımsız ve Özgür Medya: Medyanın kamusal talan olaylarını araştırması, ortaya çıkarması ve kamuoyuna duyurması için özgür bir ortam sağlanmalıdır. Basın özgürlüğü ve ifade özgürlüğü güvence altına alınmalıdır.

-Kamuoyu Bilincinin Artırılması: Medya kampanyaları, eğitim programları ve toplumsal diyaloglar yoluyla halkın kamusal talanın zararları ve yolsuzluğun maliyetleri konusunda bilinçlenmesi sağlanmalıdır.

4. Dijitalleşme ve Teknoloji Kullanımı

-E DEVLET Uygulamaları: Kamu hizmetlerinin dijital platformlara taşınması, bürokratik süreçleri azaltarak insan faktöründen kaynaklanan yolsuzluk risklerini düşürebilir.

-Blockchain ve Yapay Zeka: Özellikle ihale ve sözleşme süreçlerinde şeffaflığı artırmak, dolandırıcılığı tespit etmek ve verileri denetlemek için blockchain teknolojisi veya yapay zeka tabanlı sistemler kullanılabilir.

Eğitim ve Etik Değerlerin Geliştirilmesi

-Kamu Görevlilerine Etik Eğitimi: Kamu görevlilerine düzenli olarak etik değerler, yolsuzlukla mücadele prensipleri ve kamusal sorumluluklar konularında eğitimler verilmelidir.

-Liyakat ve Kariyer Sistemi: Kamu görevlilerinin atama ve yükselmelerinde liyakat ilkesi esas alınmalı, siyasi kayırmacılık ve akraba ilişkileri engellenmelidir. Yeterli ücretlendirme ve özlük hakları, yolsuzluk eğilimlerini azaltabilir.

-Toplumsal Etik Değerler: Toplumda dürüstlük, adalet ve şeffaflık gibi değerlerin güçlendirilmesi, yolsuzluğa karşı toleransın azaltılması önemlidir.

Kamusal talanla mücadele, güçlü bir siyasi irade, kararlı yasal uygulamalar, etkin denetim ve bilinçli bir toplumun ortak çabasıyla mümkün olabilir. Bu adımlar, kamu kaynaklarının etkin ve adil kullanımını sağlayarak, toplumun refahını artıracaktır. 

Yazarın tüm yazıları